actueel

30 jaar Cantates in de Nieuwe Kerk

Het seizoen 2022-2023 is het DERTIGSTE jaar dat de serie Cantatediensten in de Nieuwe Kerk wordt georganiseerd. Na enkele voorzichtige pogingen in 1991 met een tweetal cantatediensten werd het jaar daarop een reeks van acht cantatediensten georganiseerd. Inmiddels zijn we de 200 ruim gepasseerd en is er een schat aan prachtige kerkmuziek tot klinken gebracht. Daaronder vele cantates, missen, motetten, oratoria en passionen van Bach, maar ook veel werken van Schütz, Schein, Buxtehude, Bruhns, Gabrieli, Monteverdi, Purcell, Rameau, Brahms, en anderen. Soms in kleine bezettingen maar ook groots opgezette werken voor vier koren en royale instrumentale bezetting. De lijst met uitgevoerde werken staat op onze website.

Dit jaar zullen we de 30 jaar cantatediensten in de Nieuwe Kerk feestelijk accentueren met een uitvoering van de Hohe Messe van Bach.

Maar er is natuurlijk meer, bijvoorbeeld Ein Deutsches Requiem van Brahms in de versie voor quatre-main piano en een uitvoering van de Matthäuspassion van Schütz.

De geprogrammeerde kerkmuziek is van topkwaliteit en met de kundige en enthousiaste inzet van alle betrokken musici, solisten en koorzangers kunnen we rekenen op een feestelijk seizoen.

De eerstvolgende cantatedienst  is op zondag 4 december 2022 om 17.00 uur.
Uitgevoerd wordt: Cantate BWV 30: “Freue dich, erlöste Schar” J.S. Bach
Uitvoerenden zijn het Cantate Consort, barokorkest en solisten o.l.v. Jelte Hulzebos

Solisten:
Christy Luth – sopraan
Anneloes Volmer – alt
Han Warmelink – tenor
Jasper Schweppe – bas

Orkest:
Helmut Riebl – viool
Sara de Vries – viool
Saron Houben – viool
Rachael Yates – altviool
Els Hermanides – traverso
Susanne Gersch – traverso
Vincent van Ballegooijen – hobo/hobo d’amore
Dorota Gorlow – hobo
Mathilde van Wijnen – bas de violon
Pieter Pilon – orgel

Voorganger: ds. Evert Jan Veldman
Organist: Stef Tuinstra

Toelichting op het uit te voeren werk:
Vanwege het feit dat er in Leipzig tijdens de Adventstijd, met uitzondering van de eerste zondag van Advent, geen concertante muziek klonk, wijken we uit naar cantates die aanschurken tegen deze kerkelijke periode. Zo hebben we inmiddels meerdere cantates uitgevoerd die Bach voor de verschillende Mariafeesten componeerde. Vandaag valt de keuze op een cantate die geschreven is voor het feest van Johannes de Doper namelijk ‘Freue dich, erlöste Schar’ BWV 30. Het gaat hier om een van oorsprong wereldlijke cantate ‘Angenehmes Wiederau’.
Bach schreef de cantate in 1737 ter gelegenheid van het aantreden van Johann Christian von Hennicke als Herr von Wiederau, hoveling aan het hof van de keurvorst van Saksen en bewoner van het gelijknamige slot vlak bij Leipzig. De oorspronkelijke cantatetekst werd zodanig aangepast en nieuwe recitatieven toegevoegd dat ze betrekking kregen op de lezingen voor dit feest, Lukas 1: 57 – 80, over de geboorte van Johannes de Doper en de Lofzang van Zacharias. Bach liet de muziek ongemoeid; hij was er dusdanig tevreden over dat hij het graag hergebruikte. Tot tweemaal toe zelfs, want ook in de huwelijkscantate ‘Dem Gerechten muß das Licht’ BWV 195 gebruikte hij enkele delen.
Het is een heerlijk luchtige cantate met prachtige aria’s en uitgebreide orkestbezetting met, naast de gebruikelijke strijkers, twee traverso’s en twee hobo’s.

Toelichting per deel:
1. De opzet van het openingskoor is anders dan gebruikelijk want het koor zet direct in zonder instrumentale inleiding. De zangers en alle instrumentalisten presenteren een feestelijk en ritmisch pittig thema met een syncopische figuur dat zich over acht maten uitstrekt, gevolgd door een instrumentale herhaling. Zo ontstaat een evenwichtige structuur binnen de in totaal 160 maten die er als volgt uitziet:
A maat 1 – 32 (8 maten koor, 8 instr., 8 k, 8 i)
B maat 32 – 64 (32 maten k+i)
C maat 64 – 128 (8 k, 8 i, 8 k, 8 i, 32 k+i)
A maat 128 – 160 (herhaling maat 1-32)
Het geheel ademt een luchtige, dansante sfeer die doet denken aan het Weihnachtsoratorium.
2. In het basrecitatief worden we opgeroepen om God met een loflied te eren; de belofte van de komst van wegbereider Johannes de Doper is vervuld.
3. De lofzang van Zacharias is de basis van de daarop volgende aria. De bas wordt hier begeleid door de strijkers. Ook hier gebruikt Bach weer een dans, ditmaal de passepied, een lichtvoetige 3/8 maatsoort. Opvallend zijn daarin de lang uitgesponnen coloraturen op de woorden ‘Name’, ‘gelobet’ en ‘Weg’. Laatst genoemde mondt uit in een adagio op de kerntekst van de aria ‘daß er (Johannes) den Weg dem Herrn bereit’.
4. De alt bezingt in het secco-recitatief de komst van de heraut Johannes, die oproept om hem te volgen ‘mit schnellen Lauf’, hoorbaar in de noten.
5. In de altaria spelen de traverso en viool met sordino dezelfde partij wat een intieme klank oplevert. De alt volgt eveneens veelvuldig de traverso en viool. De overige strijkers spelen pizzicato begeleidende akkoorden. Ook hier weer een dans waar syncopische figuren en triolen de overhand hebben. De zondaar, ‘Adamskinder’, ‘verirrten Schafen’, worden opgeroepen om wakker te worden uit de zondenslaap want de tijd van genade is aangebroken.
6. De tweedeling van de cantate wordt gemarkeerd door het derde couplet van het koraal ‘Tröster, tröstet meine Lieben’ van Johann Olearius op de melodie van ‘Freu dich sehr o meine Seele’.
De tekst verwijst naar de evangelielezing.

Secunda pars
Zoals vaker wordt ook hier in het tweede deel van de cantate de blik gericht op de individuele gelovige met de aansporing om alles wat tegen Gods bedoeling is te laten (deel 8 en 9), de hoop te koesteren om van alle aardse onvolkomenheden bevrijd te worden (deel 10 en 11) en de eeuwige vreugde te ontvangen in het hemelse Jeruzalem, ‘in Sions Auen’ (deel 12).
7. De basaria (8) wordt met een recitatief-accompagnato ingeleid, de beide hobo’s d’amore verbeelden met het herhalende motief (12x) het in de tekst genoemde verbond dat God met de voorvaderen trouw is gebleven: ‘So bist du denn, mein Heil, bedacht, den Bund, den du gemacht mit unsern Vätern, treu zu halten’.
8.De basaria is driedelig van structuur, A-B-A waarbij het A-gedeelte bijzonder levendig van karakter is en het B-gedeelte meer lyrisch van aard is. Opvallend aspect in het A-gedeelte is het lombardische ritme (zie noten voorbeeld)

en daarnaast de afwisseling tussen tutti en soloviool en de vele zestiende noten; alles is in een zeer modieuze stijl gecomponeerd.
9. Het secco recitatief voor sopraan wordt gevolgd door de aria
10. Eilt, ihr Stunden, kommt herbei, bringt mich bald in jene Auen! De strijkers spelen unisono in een 9/8 maatsoort die een pastorale sfeer oproept. De instrumentale en vocale lijnen vormen een fraaie symbiose. Ook deze aria is evenals de alt- en basaria een da capo aria: A-B-A.
11. Voor de tenor is er in deze cantate alleen een recitatief. Hoofdmotief is de bevrijding uit alle ellende, muzikaal wordt dat in het adagio aan het slot van dit recitatief geïllustreerd met verminderde drieklanken op de woorden ‘Plag’, ‘Tod’, ‘Not’.
12. Het slotkoor is een herhaling van het eerste deel met een andere tekst. Hierdoor wordt de cantate feestelijk beëindigd en ontstaat tevens een mooie balans.
Jelte Hulzebos

Enige info over dirigent, koor, solisten en organist.

Jelte Hulzebos studeerde orgel en klavecimbel aan het conservatorium te Groningen bij Wim van Beek en Jacques Ogg. Hij behaalde voor orgel het Einddiploma Solospel ‘Cum Laude’ en zijn klavecimbelstudie sloot hij af met het behalen van het diploma Uitvoerend Musicus. Hij verwierf het diploma Bachelor of Music voor orkestdirectie aan de Hogeschool voor de Kunsten Constantijn Huygens en het diploma voortgezette studie orkestdirectie aan de Messiaenacademie, beide bij Tilo Lehmann. Als organist van de Nieuwe Kerk is hij een van de vaste bespelers van het monumentale Timpe orgel uit 1831.

Sinds 1991 speelt hij een belangrijke rol in de organisatie en uitvoering van de maandelijkse cantatediensten in deze kerk. Daar voerde hij talrijke werken uit de 17de en 18de eeuw uit, waaronder Bach’s Hohe Messe, de Johannes-Passion en het Weihnachtsoratorium. Jelte Hulzebos is dirigent van het Cantate Consort en leider van het Noordelijk Barokensemble. Naast zijn concerterende activiteiten als organist, klavecinist en dirigent doceert hij in dezelfde vakgebieden. Orgelopnamen verschenen op zijn eigen cd label Cambiata Records waaronder de veel geprezen cd, Scheidemann, Sweelinck, Tunder en Bach in de Martinikerk te Groningen.
Website: www.jeltehulzebos.com en www.cantatediensten.nl

Het Cantate Consort is in 1992 opgericht ten behoeve van de cantatediensten die maandelijks in de Nieuwe Kerk in Groningen worden gehouden. Sinds de oprichting staat het onder leiding van Jelte Hulzebos. Het verleent jaarlijks een zestal malen medewerking aan deze diensten, waarin geestelijke muziek in een liturgische context wordt uitgevoerd – vaak cantates van Bach, maar ook werken uit de vroege Duitse barok (Schütz, Schein, Bruhns, Buxtehude), hun Italiaanse voorgangers (Gabrieli, Monteverdi) en muziek uit de renaissance (Byrd, Orlando di Lasso, Palestrina). Zangers uit verschillende koren en ensembles uit Groningen worden per project uitgenodigd om in het Cantate Consort te zingen.

Solisten:
Sopraan Christy Luth (1995) is regelmatig te horen als soliste bij oratoria en cantates, maar ook in de intiemere setting van het Lied. Sinds september 2017 is ze actief als zang- en theoriedocente bij de Roden Girl Choristers o.l.v. Sonja de Vries. Ook heeft ze een eigen lespraktijk in Groningen. Ze zingt daarnaast graag koormuziek, daarom liep ze stages bij het Nederlands Kamerkoor en bij het Groot Omroepkoor.
Christy ontdekte het klassieke zingen toen ze veertien was. Tijdens de bachelor aan het Prins Claus Conservatorium studeerde ze eerst bij Marion van den Akker, vervolgens bij Marcel Boone en ze studeerde af bij Hanneke de Wit. Twee jaar later voegde ze daar haar Master of Music-diploma aan toe. Ook nam ze deel aan masterclasses met Margreet Honig, Johannette Zomer en Salome Kammer. Op het gebied van Bach’s muziek kreeg ze lessen van Nico van der Meel. Momenteel volgt ze lessen bij Miranda van Kralingen.

Anneloes Volmer (mezzosopraan) zingt zowel als freelancer bij het Groot Omroepkoor als solistisch in verscheidene koorprojecten en in cantatediensten. Zo zong ze bijvoorbeeld de alt- en mezzosopraansolo’s van de Hohe Messe, het Weihnachtsoratorium, de Johannespassion en de Matthäuspassion van J.S. Bach. Ook verzorgt ze graag liedrecitals met piano- of orgelbegeleiding en heeft ze een bloeiende lespraktijk. In november 2006 zong Anneloes in aanwezigheid van Koningin Beatrix de wereldpremière van het stuk “Aussagen” van de Nederlandse Componist Hans Kox, een stuk voor zang en strijkkwartet, gebaseerd op citaten van wijlen Prins Claus. Anneloes genoot haar opleiding klassiek zang aan de conservatoria van Utrecht en Groningen en wordt momenteel gecoacht door Miranda van Kralingen. Naast haar zangstudie studeerde Anneloes Duitse Taal en Cultuur aan de Rijksuniversiteit Groningen. In 2003 studeerde ze daar af.

Han Warmelink (tenor) iseen actief tenorsolist die met diverse koren en instrumentale gezelschappen samenwerkt. Zijn specialisme is muziek uit de late renaissance en de vroege barok, met name werk van Schütz , Buxtehude en tijdgenoten. Hij voelt zich goed thuis in Monteverdi´s Mariavespers, oratoria van Carissimi, Purcell en Händel en de sierlijke barok van Charpentier, Rameau en Campra. Han soleert frequent en onder leiding van tal van dirigenten in de cantates van J.S. Bach en is een bevlogen evangelist in diens Johannes en Markus Passion (versie Koopman).
Naast solist is Han al 30 jaar lang aanvoerder van het kwintet Sequens en het daar omheen gebouwde Consequens. Hij maakte vele jaren deel uit van het professionele kamerkoor Capella Frisiae olv Hoite Pruiksma en van 2008-2013 was hij verbonden aan het Vlaamse Currende olv Erik van Nevel. In 2012 werkte hij mee aan de uitvoeringen van de Leidse Koorboeken door het Egidius College olv Peter de Groot. Met deze gezelschappen maakte hij diverse cd-opnamen, als ensemblezanger en als solist.

Jasper Schweppe (bas bariton) begon zijn opleiding solozang aan het conservatorium van Zwolle. Zijn diploma Uitvoerend Musicus haalde hij aansluitend in 1998 aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag.
Na een aantal jaren als lid van het Groot Omroepkoor maakte hij een overstap naar het Nederlands Kamerkoor, waar hij sinds 2005 als bas zingt in de kernbezetting.
Jasper heeft altijd het koorzingen met solozingen gecombineerd. Zo wist hij zich te bekwamen in veel muziekstijlen. Van het 1000 jaar oude gregoriaans bij het ensemble Hartkeriana naar vroege renaissance polyfonie o.a. bij het Huelgas Ensemble en Egidius Kwartet. Jasper zingt heel graag muziek uit de barok en de vroege barok. Natuurlijk komt J.S. Bach ieder seizoen veelvuldig voorbij, maar vooral componisten als Constantijn Huygens en Claudio Monteverdi hebben zijn voorliefde. De CD Proba Me Deus is daar het bewijs van.
Jasper werkte mee aan verschillende operaproducties. Bij het Orkest van de 18e Eeuw o.l.v. Frans Brüggen werkte hij mee aan de succesvolle internationale productie Les Indes Galantes van Rameau en bij Camerata Trajectina werkte hij mee aan o.a. De Zeven Zonden van Jeronimus Bosch, een succesvolle samenwerking met Gerrit Komrij.
Jasper werkte met dirigenten als Ton Koopman, Jan Willem de Vriend, Peter Dijkstra, Risto Joost, Richard Eggar en Jos van Veldhoven.
Jasper heeft een speciale voorliefde heeft voor het zingen van liedrepertoire. In Parijs in 1999 won hij de eerste prijs bij het concours Musicora. Hij zong daar Poulenc en Ravel. Sindsdien heeft hij veel recitals gezongen in binnen- en buitenland. In 2010 werd zijn CD La Bonne Chansonmet liederen van Fauré op tekst van Verlaine, een Cd met de Winterreise van Schubert en Francis Poulenc en de wereld van Paul Éluard zijn in de pers zeer goed ontvangen.
De CD. opname van de Schöne Müllerin verschijnt in het voorjaar van 2019.
Naast het zingen is Jasper zangdocent bij het Kamper Boys Choir en is hij artistiek coördinator van het Nederlands Kamerkoor. 
www.jasperschweppe.nl

Stef Tuinstra studeerde orgel, piano, clavecimbel en trombone aan het Prins Claus Conservatorium te Groningen. Hij behaalde Summa Cum Laude het Master-diploma voor orgel, het 1e graads diploma kerkmuziek en koordirectie, de Prix d’Excellence voor orgel en de koraalprijs ter gelegenheid van het Nationaal Improvisatie Concours te Bolsward. Ook werd hij onderscheiden bij het Internationaal Clavecimbel Concours te Brugge.
Hij is in deeltijd zowel organist van de Martinikerk als van de Nieuwe Kerk te Groningen en is leider van de Noord-Nederlandse Orgel-Academie (NNOA).
Stef Tuinstra concerteert en is masterclassdocent in verschillende Europese landen, Japan en de USA.
Hij staat bekend als inventief improvisator in verschillende stijlen van Renaissance tot hedendaags. Zijn CD’s worden gezien als baanbrekend, van hoog artistiek niveau, blijvend actueel en hebben diverse prijzen ontvangen.
Als gecertificeerd en inmiddels internationaal gezaghebbend orgelbouwadviseur werkt Stef Tuinstra nauw samen met diverse protestantse kerken en stichtingen in Nederland en met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.
Ook is hij auteur van diverse (internationale) publicaties over orgelbouw en -spel.
Zie op www.nnoa.nl.


– – –

Het volledige programma voor 2022 – 2023 vindt u onder het kopje Cantatediensten

– – –

De cantatediensten staan wel onder financiële druk: uw gift in de collecte, de donaties en bijdragen van de kerk zijn onze inkomstenbronnen. Willen wij de musici redelijk vergoeden dan is uw financiële steun onontbeerlijk. Zij zetten zich al jaren met groot enthousiasme en kundigheid in.

Daarom vragen wij een bijdrage van minimaal € 10,- in de collecte die bij de uitgang van elke cantatedienst wordt gehouden, of via een Tikkie afgedrukt in de liturgie. Maar voor dit jubileumjaar zou een bijdrage van € 15,- niet misstaan.

Daarnaast kunt u zich aanmelden als donateur door overmaking van ten minste € 25,- op banknummer NL67INGB0009444965 t.n.v. Commissie Cantates in de Nieuwe Kerk.

PS: de Commissie Cantates in de Nieuwe Kerk is een ANBI instelling, omdat zij (in die zin) valt onder de Protestantse Gemeente Groningen (PGG). U kunt daarom eventuele giften aan de Commissie bij de aangifte Inkomstenbelasting opgeven. U moet dan ook melding maken van de ANBI instelling, en dat is bij giften aan de Cantatediensten dus de PGG.

– – –