actueel

31 jaar Cantates in de Nieuwe Kerk

Het seizoen 2023-2024 is het eenendertigste jaar dat de serie Cantatediensten in de Nieuwe Kerk wordt georganiseerd.
Inmiddels hebben we talrijke werken uitgevoerd met een accent op Bach, maar zeker ook veel aandacht voor andere grootmeesters zoals Schütz, Schein, Buxtehude, Bruhns, Gabrieli, Monteverdi, Purcell, Rameau, Brahms. De lijst met uitgevoerde werken staat op onze website.
Dit seizoen wederom veel Bach met onder anderen zijn Magnificat, maar we maken ook een uitstapje naar de 20ste eeuw met de uitvoering van het Gloria van Poulenc in een versie voor twee piano’s.
De geprogrammeerde kerkmuziek is van topkwaliteit en met de kundige en enthousiaste inzet van alle betrokken musici, solisten en koorzangers hopen we op een prachtig kerkmuzikaal seizoen.
Wel staan de cantatediensten onder financiële druk: uw gift in de collecte, de donaties en bijdragen van de kerk zijn onze inkomstenbronnen. Willen wij de musici redelijk vergoeden dan is uw financiële steun onontbeerlijk. Zij zetten zich al jaren met groot enthousiasme en professionaliteit in.
Daarom vragen wij een bijdrage van minimaal € 10,- in de collecte die bij de uitgang van elke cantatedienst wordt gehouden of via een Tikkie, afgedrukt in de liturgie.
Daarnaast kunt u zich aanmelden als donateur door overmaking van ten minste € 25,- op banknummer NL67INGB0009444965 t.n.v. Commissie Cantates in de Nieuwe Kerk.

De eerstvolgende cantatedienst  is op zondag 7 april om 17.00 uur.

Uitgevoerd wordt : Halt im Gedächtnis Jesum Christ (BWV 67, J.S. Bach)

Uitvoerenden zijn het Cantate Consort, barokorkest en solisten o.l.v. Jelte Hulzebos

De solisten zijn:
David van Laar – altus
Mattijs Hoogendijk – tenor
Jasper Schweppe – bas

Het orkest:
Helmut Riebl – viool
Hanneke Wierenga – viool
Rachael Yates – altviool
Vincent van Ballegooijen – hobo
Dorota Gorlow – hobo
Susanne Gersch – traverso
Graham Nicholson – tromba
Mathilde van Wijnen – cello
Severiano Paoli – violone
Pieter Pilon – orgel

Voorganger: ds. Evert Jan Veldman
Organist: Mannes Hofsink

Toelichting:
De cantate werd geschreven in 1724 voor de zondag na Pasen genaamd ‘Beloken Pasen’. De cantatetekst sluit aan bij de lezing van die zondag waar Jezus na zijn opstanding verschijnt aan zijn discipelen en de ongelovige Thomas, zoals beschreven in Johannes 20: 19-31. Ongeloof, onzekerheid en vertrouwen zijn de kernwoorden die in de verschillende aria’s en recitatieven worden verklankt.
Opmerkelijk in de instrumentatie van de cantate is de corno da tirarsi, een trompetachtig instrument waarvan men niet precies weet hoe het er heeft uitgezien. Wel is duidelijk dat het bespeeld werd door Johann Gottfried Reiche, een zeer getalenteerd trompetspeler. Hij was in Leipzig aangesteld als Stadtpfeiffer en bevriend met Bach. Hij soleerde in talrijke werken die Bach gecomponeerd heeft met in het achterhoofd de virtuoze Reiche. Vandaag speciale aandacht voor Graham Nicholson die de door hemzelf gebouwde corno-kopie naar Reiche bespeelt.

1. De tekst van het openingskoor komt uit de 2de brief van Paulus aan Timoteüs 2: 8: ‘Houd Jezus Christus in gedachten, uit het nageslacht van David, die uit de dood is opgewekt’. De tekst wordt muzikaal geschetst door een langdurig aangehouden noot op ‘Halt’ en door een tweede opvallend motief, een bewegelijke stijgende figuur op ‘auferstanden’. Dit energieke openingsdeel start met een instrumentale inleiding van zestien maten.
Basis is bovenstaande hoofdthema dat klinkt in de corno da tirarsi. Hierop zingen de sopranen dit thema, gevolgd door de corno da tirarsi (maat 17-25) Dit alles wordt herhaald in de gezongen baspartij (maat 23-33).
Vanaf maat 33 verschijnt het tweede thema:
‘der auferstanden ist von den Toten’ in de tenor met daar tegenover het hoofdthema. Zo ontwikkelt zich een koorfragment, begeleid door het continuo (maat 33-54). Dan volgt een passage (maat 55-71) waarin het orkest zich weer bij de zangstemmen voegt. Het is een herhaling van de eerste 16 maten aangevuld met vocale stemmen. Vanaf maat 71 tot maat 114 volgt een doorwerking die in grote lijnen de structuur volgt van de maten 17-71. In deze doorwerking komen veel toonsoorten voorbij, zowel majeur als mineur om uiteindelijk na 43 maten uit te komen bij een da capo dat start in maat 114. De laatste zestien maten zijn voor de derde keer een letterlijke herhaling van de eerste maten maar nu aangevuld met vocale stemmen.

2. De instrumentale bezetting in de tenor-aria bestaat uit strijkers, hobo d’amore en traverso. De aria begint met een instrumentale inleiding van 6 maten, waarna de tenor het openingsthema herhaalt. Dit ontwikkelt zich verder in het A-gedeelte waar de tekst luidt: Mein Jesus ist erstanden, allein, was schreckt mich noch? Dan volgt het B-gedeelte op de tekst: Mein Glaube kennt des Heilands Sieg, doch fühlt mein Herze Streit und Krieg, mein Heil, erscheine doch!
In de aria wordt het verwarrende gevoel bezongen van aan de ene kant de zekerheid van het geloof in de opstanding van Jezus en aan de kant de twijfel. De muzikale verbeelding van de verschillende emoties wordt door Bach prachtig weergegeven; in het A-gedeelte klinkt de zekerheid in majeur (22 maten) en in het B-gedeelte klinkt de twijfel door in mineur, chromatiek en seufzerfiguren (22 maten). Tot slot een Da Capo van het openingsritornel (6 maten).

3, 4 en 5. Het alt-recitatief, koraal en vervolg van het recitatief vormen een eenheid. Het koraal is de eerste strofe van het Paaskoraal ‘Erschienen ist der herrlich Tag van Nikolaus Hermann (1560). Het secco-recitatief spreekt over Jezus als gif tegen de dood en als pest voor de hel. Dit wordt tot klinken gebracht met de zogenaamde ‘Diabolus in musica’*
Na het koraal vervolgt het recitatief met nu een ‘Diabolus’ in de bas (slotnoot koraal= fis, aanvang recitatief = bis) over de angst voor de dreigende vijanden die bestreden moeten worden met de hulp van de Vredevorst.
(* diabolus/duivel in musica is de afstand van drie hele tonen (c-fis), een interval dat vermeden moet worden, maar áls het wordt gebruikt dan symboliseert het angst en dood. In de Matthäus-Passion is het bijvoorbeeld te horen in ‘Lass ihn kreuzigen’ en in het verraad van Judas ‘Ich will ihn euch verraten’.)

6. De bas-aria/koordeel is een uniek en complex bouwwerk. De aria begint met een instrumentale inleiding die de strijd in het hart van de gelovige weergeeft, alles in een vierkwarts maat.
In een volledig tegengestelde sfeer zingt de bas als ‘Vox Christi’, begeleid door de houtblazers in een driekwarts maat de woorden ‘Friede sei mit euch’. Daarna volgen de koorzangers, sopraan, alt en tenor in dezelfde heftige bewegingen van het begin van de aria met ‘Wohl uns, Jesus hilft uns kämpfen’. Dit alles herhaalt zich tot driemaal toe. De laatste keer dat de vredegroet klinkt voegen de strijkers zich bij de blazers als een uitroepteken bij de woorden ‘Friede sei mit euch!’.

7. Tot slot klinkt het eerste couplet van het koraal ‘Du Friedenfürst, Herr Jesu Christ’ van Jakob Ebert (1601)

Jelte Hulzebos

– – –

Enige informatie over de dirigent, het koor, de solisten en de organist.

Jelte Hulzebos studeerde orgel en klavecimbel aan het conservatorium te Groningen bij Wim van Beek en Jacques Ogg.
Hij behaalde voor orgel het Einddiploma Solospel ‘Cum Laude’ en zijn klavecimbelstudie sloot hij af met het behalen van het diploma Uitvoerend Musicus.
Hij verwierf het diploma Bachelor of Music voor orkestdirectie aan de Hogeschool voor de Kunsten Constantijn Huygens en het diploma voortgezette studie orkestdirectie aan de Messiaenacademie, beide bij Tilo Lehmann.
Als organist van de Nieuwe Kerk te Groningen is hij sinds 1987 een van de vaste bespelers van het Timpe orgel uit 1831. Tussen 1990 en 2019 gaf hij leiding aan de Cantorij van de Nieuwe Kerk.
Sinds 1992 speelt hij een belangrijke rol in de organisatie en uitvoering van de maandelijkse cantatediensten in deze kerk. Daar voerde hij talrijke werken uit de 17de en 18de eeuw uit, waaronder talrijke Bach-cantates, de Hohe Messe, de Johannes-Passion, het Weihnachtsoratorium en werken van Buxtehude, Bruhns, Carissimi, Schütz, Brahms en meer.
Jelte Hulzebos is dirigent van het Cantate Consort, het koor dat de cantatediensten muzikaal invulling geeft. Hij is medeoprichter en leider van het Noordelijk Barokensemble, www.noordelijkbarokensemble.nl
Naast zijn concerterende activiteiten als organist, klavecinist en dirigent doceert hij in dezelfde vakgebieden.
Orgelopnamen verschenen op zijn eigen cd label Cambiata Records waaronder de veel geprezen cd, Scheidemann, Sweelinck, Tunder en Bach in de Martinikerk te Groningen.
Website: www.jeltehulzebos.nl

Het Cantate Consort is in 1992 opgericht ten behoeve van de cantatediensten die maandelijks in de Nieuwe Kerk in Groningen worden gehouden. Sinds de oprichting staat het onder leiding van Jelte Hulzebos. Het verleent jaarlijks een zestal malen medewerking aan deze diensten, waarin geestelijke muziek in een liturgische context wordt uitgevoerd – vaak cantates van Bach, maar ook werken uit de vroege Duitse barok (Schütz, Schein, Bruhns, Buxtehude), hun Italiaanse voorgangers (Gabrieli, Monteverdi) en muziek uit de renaissance (Byrd, Orlando di Lasso, Palestrina). Zangers uit verschillende koren en ensembles uit Groningen worden per project uitgenodigd om in het Cantate Consort te zingen David van Laar (altus). Tijdens zijn studie orgel bij Theo Jellema ontdekte de jonge altus David van Laar zijn altstem en zijn liefde voor zingen. Kort daarop startte hij in 2013 zijn studie zang bij Hanneke de Wit aan het Prins Claus Conservatorium in Groningen. In juni 2017 sloot hij zijn bachelor cum laude af. Tijdens zijn studie volgde David ook lessen bij Maarten Engeltjes en bij Michael Chance aan het Koninklijk Conservatorium in den Haag, waarvoor hem door het Prins Claus Conservatorium een beurs werd toegekend. Masterclasses ontving hij van onder anderen Margreet Honig, Nico van der Meel, Marcel Boone, Paul Triepels en Elsina Jansen. Afgelopen december was David altsolist bij het live uitgezonden NPO Radio 4 Kerstconcert onder leiding van Klaas Stok, met het Radio Filharmonisch Orkest en Consensus Vocalis.

Mattijs Hoogendijk (tenor) begon zijn zangstudie bij Riekje Bakker en Felix Schoonenboom aan het conservatorium in Zwolle. Hij studeerde cum laude af met het programma Dichterliebe van Robert Schumann en de rol van Tamino uit Mozart’s Zauberflöte.Met zijn soepele stem, lyrische geluid en gemakkelijke hoogte heeft Mattijs zich ontwikkeld tot een veelzijdig zanger met een breed repertoire.Mattijs is een veelgevraagd oratorium- en concertzanger. Zo zong hij Die sieben letzte Worte (Schütz) en Membra Jesu Nostri (Buxtehude) o.l.v. Jos van Veldhoven. De Passionen van Bach, Messiah van Händel, het Mozart Requiem en Rossini’s Petite Messe Solennelle behoren tot regelmatig terugkerend repertoire. Mattijs werkt regelmatig mee aan concerten en cd-opnames van professionele ensembles binnen- en buitenland. Hij is freelancer bij Cappella Amsterdam en het Nederlands Kamerkoor en deed projecten met Ton Koopman, Masaaki Suzuki en Vox Luminis.

Jasper Schweppe (bas) begon zijn opleiding solozang aan het conservatorium van Zwolle. Zijn diploma Uitvoerend Musicus haalde hij aansluitend in 1998 aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag.
Na een aantal jaren als lid van het Groot Omroepkoor maakte hij een overstap naar het Nederlands Kamerkoor, waar hij sinds 2005 als bas zingt in de kernbezetting.
Jasper heeft altijd het koorzingen met solozingen gecombineerd. Zo wist hij zich te bekwamen in veel muziekstijlen. Van het 1000 jaar oude gregoriaans bij het ensemble Hartkeriana naar vroege renaissance polyfonie o.a. bij het Huelgas Ensemble en Egidius Kwartet. Jasper zingt heel graag muziek uit de barok en de vroege barok. Natuurlijk komt J.S. Bach ieder seizoen veelvuldig voorbij, maar vooral componisten als Constantijn Huygens en Claudio Monteverdi hebben zijn voorliefde. De CD Proba Me Deus is daar het bewijs van.
Jasper werkte mee aan verschillende operaproducties. Bij het Orkest van de 18e Eeuw o.l.v. Frans Brüggen werkte hij mee aan de succesvolle internationale productie Les Indes Galantes van Rameau en bij Camerata Trajectina werkte hij mee aan o.a. De Zeven Zonden van Jeronimus Bosch, een succesvolle samenwerking met Gerrit Komrij.
Jasper werkte met dirigenten als Ton Koopman, Jan Willem de Vriend, Peter Dijkstra, Risto Joost, Richard Eggar en Jos van Veldhoven.
Jasper heeft een speciale voorliefde heeft voor het zingen van liedrepertoire. In Parijs in 1999 won hij de eerste prijs bij het concours Musicora. Hij zong daar Poulenc en Ravel. Sindsdien heeft hij veel recitals gezongen in binnen- en buitenland. In 2010 werd zijn CD La Bonne Chansonmet liederen van Fauré op tekst van Verlaine, een Cd met de Winterreise van Schubert en Francis Poulenc en de wereld van Paul Éluard zijn in de pers zeer goed ontvangen.
De CD. opname van de Schöne Müllerin verschijnt in het voorjaar van 2019.
Naast het zingen is Jasper zangdocent bij het Kamper Boys Choir en is hij artistiek coördinator van het Nederlands Kamerkoor.
www.jasperschweppe.nl

Mannes Hofsink (*1981) is als cantor-organist verbonden aan de Nieuwe Kerk te Groningen. Daarnaast is hij stadsbeiaardier van Meppel, dirigent van koorvereniging Wijker Kunst en pianist van het Meppeler Mannenkoor. Ook heeft hij een concert- en lespraktijk.
Mannes studeerde orgel 1e fase en kerkmuziek bij Gijs van Schoonhoven aan de Saxion Hogeschool te Enschede, afdeling conservatorium. Orgel 2e fase studeerde hij aan de Messiaen Academie bij Cor Ardesch en eveneens bij Gijs van Schoonhoven, koordirectie aan het Prins Claus Conservatorium te Groningen bij Louis Buskens en beiaard (Bachelor en Proficient of Carillon) aan het Carillon Instituut Nederland bij Boudewijn Zwart. Geruime jaren coachte organist Toon Hagen hem op het gebied van improvisatie en interpretatie. Ook nam hij deel aan enkele studieweekenden van de Leadership Academy Conductors. Momenteel volgt hij incidenteel improvisatielessen bij organist Hayo Boerema. Voor meer informatie kijk op www.manneshofsink.nl

– – –

Toegang gratis, collecte bij de uitgang

– – – – –

Het volledige programma van het seizoen 2023 – 2024 kunt u vinden onder het kopje Cantatediensten.

– – – – –

De cantatedienst van 5 februari 2023 was een echte jubileumdienst! 
Koor, 24-koppig orkest en de 4 solisten gaven onder leiding van Jelte Hulzebos een geweldige uitvoering van dat prachtige werk van Bach, de Hohe Messe (BWV 232).
Er waren 420 (!) bezoekers en dat geeft een mooie volle kerk (zie ook de foto’s hieronder, zoals gemaakt door Stef Tuinstra).
De bezoekers gaven ons ook  een cadeau, de opbrengst van de collecte, inclusief bankoverschrijvingen en de Tikkies bedroeg maar liefst ca € 5.500,- !! Dank, veel dank daarvoor.
Het is duidelijk dat we in die 30 jaar in onze Nieuwe Kerk op één lijn zijn gaan staan met de cantatediensten in kerken als de Geertekerk (Utrecht), Kloosterkerk (Den Haag) en Westerkerk (Amsterdam).

– – –

De cantatediensten staan wel onder financiële druk: uw gift in de collecte, de donaties en bijdragen van de kerk zijn onze inkomstenbronnen. Willen wij de musici redelijk vergoeden dan is uw financiële steun onontbeerlijk. Zij zetten zich al jaren met groot enthousiasme en kundigheid in.

Daarom vragen wij een bijdrage van minimaal € 10,- in de collecte die bij de uitgang van elke cantatedienst wordt gehouden, of via een Tikkie afgedrukt in de liturgie. Maar voor dit jubileumjaar zou een bijdrage van € 15,- niet misstaan.

Daarnaast kunt u zich aanmelden als donateur door overmaking van ten minste € 25,- op banknummer NL67INGB0009444965 t.n.v. Commissie Cantates in de Nieuwe Kerk.

PS: de Commissie Cantates in de Nieuwe Kerk is een ANBI instelling, omdat zij (in die zin) valt onder de Protestantse Gemeente Groningen (PGG). U kunt daarom eventuele giften aan de Commissie bij de aangifte Inkomstenbelasting opgeven. U moet dan ook melding maken van de ANBI instelling, en dat is bij giften aan de Cantatediensten dus de PGG.

– – –