actueel

In de cantatediensten in de Nieuwe Kerk wordt kerkmuziek in een liturgisch kader uitgevoerd. Het accent ligt op de cantates van J.S. Bach, maar ook vele andere componisten komen aan bod.

Naast het Cantate Consort en de Cantorij van de Nieuwe Kerk zetten professionele solisten en gespecialiseerde barokmusici zich daarvoor in. Zonder hun deskundigheid, groot enthousiasme en passie voor deze muziek zouden de cantatediensten ondenkbaar zijn.

Wij hopen u te ontmoeten in de sfeervolle 17de eeuwse Nieuwe Kerk om met ons te genieten van de schoonheid en veelzijdigheid van de kerkmuziek.

–  –  –

De volgende cantatedienst is op zondag 6 december 2020, 17.00 uur.

Door de corona perikelen zijn er ook nu weer slechts 30 bezoekers mogelijk.
U kunt zich helaas niet meer aanmelden; er hebben zich inmiddels al 50 personen aangemeld, en uit deze 50 worden door middel van loting 30 personen toegelaten.

Uitgevoerd worden: “Nun komm der Heiden Heiland“ (BWV 61 J.S. Bach) en “O Heiland, reiβ die Himmel auf “ (J.Brahms)
Uitvoerenden zijn: Cantate Consort, barokorkest en solisten o.l.v. Jelte Hulzebos

Orkest:
Helmut Riebl – viool
David Alonso Molina – viool
Rachael Yates – altviool
Gert Kruidhof – altviool
Mathilde van Wijnen – bas de violon
Pieter Pilon – orgel

Solisten:
Marian van der Heide – sopraan
Mattijs Hoogendijk – tenor
Jaap de Wilde – bas 

Voorganger: ds. Ruth Peetoom
Organist: Mannes Hofsink

Toelichting:
Voor de adventstijd schreef Bach slechts enkele cantates, in totaal zeven. Oorzaak is dat er in Leipzig met uitzondering van de eerste adventszondag geen concertante muziek werd uitgevoerd, het was een tijd van boete en inkeer. De meeste overgeleverde adventscantates schreef hij dan ook in Weimar waar hij tussen 1708 en 1717 werkzaam was.
Cantate BWV 61 is gebaseerd op de door Luther vertaalde hymne ‘Veni redemptor gentium’ van Ambrosius uit de vierde eeuw. Het was het eerste lied dat Luther vertaalde en geschikt maakte voor de gemeentezang. We mogen aannemen dat het voor Bach een geliefd koraal was gezien het feit dat hij het in drie adventscantates verwerkte, namelijk BWV 61, 62 en 36.

Cantate BWV 61 werd in Weimar 1714 voor de eerste adventszondag gecomponeerd. Bach was in maart van dat jaar als concertmeester aangesteld en kreeg tevens de opdracht van zijn werkgever hertog Wilhelm Ernst von Sachsen – Weimar om maandelijks een cantate te componeren.
De tekst voor cantate BWV 61 is van Erdmann Neumeister (1671 – 1756) en komt uit diens bundel Geistliches Singen und Spielen (1711). Neumeister was dichter, theoloog en wetenschapper en stond bekend als een orthodox Lutheraan en fel bestrijder van het Piëtisme dat stond voor verinnerlijking en subjectivering van het geloof. Volgens de opvatting van Neumeister stond dat haaks op de visie van Luther dat een mens leeft van genade. Vrijwel zeker verwijst de tekst ‘…erhalte die gesunde Lehre’ in de tenor-aria naar deze stellingname.
De instrumentale bezetting van BWV 61 is beïnvloed door de Noord-Duitse traditie waarin binnen de strijkersgroep twee altviolen zijn opgenomen. Bij Buxtehude en Tunder zie je deze bezetting veelvuldig.

De cantate opent met het eerste couplet van het Lutherkoraal (lied 433 NLB). De vorm die Bach voor dit eerste deel gebruikt is die van de Franse ouverture. De ouverture werd gespeeld als openingsdeel van een opera waarbij de vorst binnentrad. In de cantate staat het symbool voor de komst van Christus. Daarmee sluit het aan bij de evangelielezing van de intocht in Jeruzalem.
Na een instrumentale inleiding met gepunteerde ritmiek in een vierkwartsmaat volgen de eerste twee regels van de melodie,  daarna volgt in maat 33 de derde koraalregel in een dansante driedelige maatsoort om tenslotte in de laatste regel terug te keren naar de beginritmiek.
De tekst van het recitatief en de tenor-aria ‘Komm, Jesu, komm zu deiner Kirche’ zijn van Neumeister’s hand. Bach vertaalt deze tekst muzikaal in een dalende toonladderfiguur, hetgeen de afdaling vanuit de hemel naar de kerk op aarde illustreert.
Het  hierop volgende bas-recitatief (vox Christi) citeert de tekst uit Openbaringen 3:20. Opvallend is het ‘klopmotief’ dat door Bach wordt gebruikt. De sopraan-aria vertolkt met ‘Öffne dich, mein ganzes Herze’ de reactie van de individuele gelovige. Met minimale middelen weet Bach hier een intieme sfeer te creëren.
De cantate eindigt met de laatste regels van het lied van Philipp Nicolai: ‘Wie schön leuchtet der Morgenstern’, lied 517 NLB.
Ook hier weet Bach op inventieve wijze de tekst te illustreren. Op de woorden  ‘Deiner wart’ ich mit verlangen’ zingen de sopranen een dalende toonladder die hier symbool staat voor het buigen of knielen voor de binnentredende Vorst, Bach plaatst daarnaast als contrast een stijgende toonladder in de vioolpartij tot een hoge g”’, symbool voor het verlangend opzien naar de hemel.

Naast deze cantate wordt van Johannes Brahms het motet ‘O Heiland reib die Himmel auf’ uitgevoerd. De liedtekst is van Friedrich von Spee (1591 – 1635) in het Nieuwe Liedboek gezang 437 en is geïnspireerd op de tekst uit Jesaja 45: 8:
Hemel laat gerechtigheid neerregenen.
laat haar neerstromen uit de wolken,
en laat de aarde zich openen.
Laten hemel en aarde redding voortbrengen
en ook het recht doen ontspruiten
Ik, de Heer, heb dit alles geschapen.
Deze tekst wordt als introïtus in de Adventstijd in de rooms-katholieke traditie gezongen, Rorate coeli de super, et nubes pluant justum: aperiatur terra, et germinet Salvatorem.
Het laatste couplet komt overigens niet in de liedboekversie voor.
Brahms heeft de coupletten van dit bekende adventslied naar barokke traditie getoonzet, maar wel met de typische harmonieën en polyritmiek (triolen tegen achtsten) die we van hem kennen. Brahms weet op een indrukwekkende wijze elk couplet een specifiek bij de tekst passende kleur en timbre mee te geven.

Jelte Hulzebos

Enige info over koor, dirigent en solisten.

Koor:
Het Cantate Consort is in 1992 opgericht ten behoeve van de cantatediensten die maandelijks in de Nieuwe Kerk in Groningen worden gehouden. Sinds de oprichting staat het onder leiding van Jelte Hulzebos. Het verleent jaarlijks een zestal malen medewerking aan deze diensten, waarin geestelijke muziek in een liturgische context wordt uitgevoerd – vaak cantates van Bach, maar ook werken uit de vroege Duitse barok (Schütz, Schein, Bruhns, Buxtehude), hun Italiaanse voorgangers (Gabrieli, Monteverdi) en muziek uit de renaissance (Byrd, Orlando di Lasso, Palestrina). Zangers uit verschillende koren en ensembles uit Groningen worden per project uitgenodigd om in het Cantate Consort te zingen.

Dirigent:
Jelte Hulzebos studeerde orgel en klavecimbel aan het conservatorium te Groningen bij Wim van Beek en Jacques Ogg.
Hij behaalde voor orgel het Einddiploma Solospel ‘Cum Laude’ en zijn klavecimbelstudie sloot hij af met het behalen van het diploma Uitvoerend Musicus.
Hij verwierf  het diploma Bachelor of Music voor orkestdirectie aan de Hogeschool voor de Kunsten Constantijn Huygens en het diploma voortgezette studie orkestdirectie aan de Messiaenacademie, beide bij Tilo Lehmann.
Sinds 1991 speelt hij een belangrijke rol in de organisatie en uitvoering van de maandelijkse cantatediensten in deze kerk. Daar voerde hij talrijke werken uit de 17de en 18de eeuw uit, waaronder Bach’s Hohe Messe, de Johannes-Passion en het Weihnachtsoratorium.
Jelte Hulzebos is dirigent van het Cantate Consort en het Gronings Kamerkoor en één van de organisten van de Nieuwe Kerk.
Naast zijn concerterende activiteiten als organist, klavecinist en dirigent doceert hij in dezelfde vakgebieden.
Orgelopnamen verschenen op zijn eigen cd label Cambiata Records waaronder de veel geprezen cd, Scheidemann, Sweelinck, Tunder en Bach in de Martinikerk te Groningen.

(www.jeltehulzebos.com)

Solisten:
Marian van der Heide (sopraan) studeerde aan het Conservatorium van Groningen bij Jitske Steendam.
Na het behalen van de diploma’s Docerend en Uitvoerend Musicus nam zij lessen bij de Canadese barokspecialiste Ann Monoyios in Parijs.
Momenteel wordt zij gecoacht door Ronald Klekamp in Haarlem.
In Groningen en Leeuwarden  is zij vaak als soliste in Bachcantates te beluisteren, en verleent zij solistische medewerking aan koorconcerten.
Zij maakt deel uit van ensemble Super Librum voor Middeleeuwse muziek, dat tournees maakte in Italië, Duitsland  en Zwitserland en enkele cd’s opnam. Het ensemble voerde ook enkele opdrachtcomposities uit van hedendaagse componisten als Anke Brouwer, Arnold Veeman en  Douwe Eisinga.
Zij speelde de hoofdrol in een geënsceneerde versie van de kameropera The Telephone van A.Menotti en de rol van Diana in Pan and Syrinx van J.Galliard.
Onlangs zong zij solo in de eerste opvoering van Songs of Exile van Chris Fictoor.
Met gitarist Rob Nijboer vormt zij Duo Abrazo, dat Spaanse en Zuidamerikaanse muziek uitvoert.

Mattijs Hoogendijk (tenor) begon zijn zangstudie bij Riekje Bakker en Felix Schoonenboom aan het conservatorium in Zwolle. Hij studeerde cum laude af met het programma Dichterliebe van Robert Schumann en de rol van Tamino uit Mozart’s Zauberflöte.Met zijn soepele stem, lyrische geluid en gemakkelijke hoogte heeft Mattijs zich ontwikkeld tot een veelzijdig zanger met een breed repertoire.Mattijs is een veelgevraagd oratorium- en concertzanger. Zo zong hij Die sieben letzte Worte (Schütz) en Membra Jesu Nostri (Buxtehude) o.l.v. Jos van Veldhoven. De Passionen van Bach, Messiah van Händel, het Mozart Requiem en Rossini’s Petite Messe Solennelle behoren tot regelmatig terugkerend repertoire. Mattijs werkt regelmatig mee aan concerten en cd-opnames van professionele ensembles binnen- en buitenland. Hij is freelancer bij Cappella Amsterdam en het Nederlands Kamerkoor en deed projecten met Ton Koopman, Masaaki Suzuki en Vox Luminis.

Het CV van de bas-solist (Jaap de Wilde) ontbreekt omdat Jaap geen professioneel zanger is, hij behoort tot die excellente amateurzangers die ook solist kunnen zijn. In het dagelijks leven is Jaap hoogleraar Internationale Betrekkingen en Veiligheidswetenschappen aan de RUG.

– – –

Op de pagina “Cantatediensten” kunt u het hele programma lezen van het seizoen 2020 – 2021.

–  –  –

Een artikel in het Dagblad van het Noorden van dinsdag 3 april 2018 over Jelte Hulzebos en de cantatediensten vindt u op de pagina “Jelte Hulzebos”.